شهر مشهد که عنوان دومین کلانشهر مذهبی دنیا را به خود اختصاص داده یکی از کلان شهرهایی به شمار می آید که معماری در آن از اهمیت بالایی برخوردار است. مشهد که در مراسم مختلف از جمله عزاداری و یا ولادت بزرگان دین میزبان زائران است نیازمند گسترش محیط های اجتماعی و مدنی است، همزمانی این نیاز با ضرورت رفع مشکل ترافیک و ساماندهی بازارها در محور خیابان شیرازی سبب شد تا «طرح بزرگ میدان شهدا» متولد شود و فعالیت خود را در راستای سه محور اصلی روان سازی ترافیک، ساماندهی بازارهای تجاری و احداث میدانی مدنی آغاز کند.
میدان شهدا یک پروژه کلان ملی است
در همین راستا مدیر اجرایی طرح بزرگ میدان شهدا مساحت این کلان پروژه را بیش از 30 هکتار عنوان کرد و ادامه داد: این طرح از سه بخش کلی عرصه میدان، خیابان صاحب الزمان(عج) و محدوده هشت آباد تشکیل می شود که عرصه میدان 20 هکتار و هر کدام از دو بخش دیگر 5هکتار را به خود اختصاص می دهند.
برجسته نژاد با بیان اینکه هریک از 54 پروژه قابل اجرا در طرح میدان شهدا خود به تنهایی جز پروژه های شاخص کشوری به شمار می آیند گفت: الگوی توسعه درون شهری در عملیات طرح میدان شهدا مورد توجه بسیاری از شهرهای دیگر کشور قرار گرفته در نتیجه نگاه امروز ما به این طرح فراتر از طرح میدان شهدا در قالب یک ابر پروژه ملی خواهد بود.
وی در خصوص معرفی این میدان می گوید: میدان شهدا فضایی است مدنی که عملکردهای اداری، فرهنگی و تجاری در ساختمان‌های اطراف آن قرارگرفته و توسط فضای شهری در دوطبقه به هم مرتبط شده است.
این مقام مسئول فضای میدان را محلی برای رسیدگی به مشکلات شهری مردم و گذران اوقات فراغت شهروندان و زائران عنوان کرد و افزود: میدان شهدا، میدانی منحصر به فرد با جذابیت¬ها و کارکردهایی است که نظیر آن تا¬کنون در هیچ جای ایران و شاید خاورمیانه وجود نداشته، این فضایی شهری برای انجام مراسم مذهبی و ملی و برگزاری اعیاد و سوگواری‌ها محسوب می شود، همچنین مکانی مصون از ترافیک و شرایط نا¬مناسب اقلیمی برای فعالیت‌های شهروندی و تقویت روابط اجتماعی و ارتقاء فرهنگ شهرنشینی است.
برجسته نژاد این را هم یادآور می شود که با قرار گرفتن مجموعه شورای شهر و تالار شهر این میدان به‌عنوان یکی از مراکز همایش‌های بین‌المللی و کشوری در استان به شمار خواهد آمد.
پیوند دو دنیای مادی و معنوی
مدیر اجرایی طرح بزرگ میدان شهدا این طرح را در در دیدگاهی کلی برگرفته از معماری اصیل ایرانی، با یک حیاط مرکزی و 6 توده ساختمانی در پیرامون خواند و افزود: این طرح شامل یک حلقه¬ی رو¬گذر و دو مسیر زیرگذر می باشد همچنین 14 زیرگذر و رو¬گذر پیاده با پله¬های برقی و آسانسورها جهت برقراری ارتباط داخل و بیرون طرح و بافت اطراف برای حرکت پیاده در نظر گرفته شده است.
برجسته نژاد در مورد معماری این پروژه تصریح کرد: نگاه احجام ساختمانی به مرکز طرح ، تقارن مرکزی حول دو محور و ترکیبی سازمان‌یافته از معماری درون‌گرای ایرانی- اسلامی سه نمونه از امکاناتی هستند که برای القای مفاهیمی روشن از این نوع معماری به کار گرفته‌شده‌اند.
وی معتقد است نگاه به مرکز، نگاه به وحدانیت است که در بسیاری از فضاها در معماری گذشته به آن پرداخته‌شده و تقارن نشانه کمال در جهان هستی است. در این میدان محور قوی‌تر به سمت حرم مطهر و محور ضعیف‌تر بین ساختمان قدیم شهرداری و ساختمان جدید شورای شهر کشیده شده است.
برجسته نژاد یکی دیگر از خصوصیات میدان را داشتن 6 دروازه دانست و ادامه داد: 4دروازه بااهمیت کمتر به سمت خیابان‌های جنوبی و شمالی و 2 دروازه بزرگ در راستای محور اصلی به سمت حرم مطهر که خروج و ورود به دودنیای مادی و معنوی را تعریف می‌کند.
وی با اشاره به اینکه عرصه میدان شهدا به عنوان حیاط شهر مشهد در آینده ای نزدیک امکانات زیادی را در اختیار شهروندان و گردشگران می گذارد افزود: فضای زیرعرصه میدان شهدا با مساحت 25 هزار متر مربع و سقف 6 متری به منظور سهولت تردد و انتقال حس آرامش در زمان حضور شهروندان (به بهانه خرید یا گردش) در شرایط نامساعد جوی طراحی شده است.
وی به احداث یکی از بزرگترین پارکینگ های کشور در این طرح ملی اشاره کرد و اظهار داشت: پارکینگ توحید علاوه بر شبکه ارتباط زیر زمینی با مراکز تجاری و عرصه میدان از امتیاز ظرفیت 2 هزار دستگاه خودرو بهرمند است که می تواند مشکلات شبکه ترافیکی محور ورود به حرم مطهر را بهبود بخشد.
6ماه بعد از تحویل ایستگاه قطار شهری، میدان را کامل می کنیم
وقتی در خصوص طولانی شدن طرح در نگاه شهروندان و علت تاخیر پروژه عرصه میدان شهدا در سال های اخیر سوال می شود، مدیر اجرایی طرح بزرگ میدان شهدا با تشکر از صبر و همراهی شهروندان پاسخ می دهد: علت تاخیر به ایستگاه G2 قطار شهری که در قسمت زیرین عرصه جانمایی شده برمی گردد.
برجسته نژاد با اشاره به اینکه قطار شهری باید سهم خود را به پایان برساند تا ما بتوانیم وارد عملیات تکمیلی شویم افزود: اعلام مدت زمان باقی مانده ایستگاه قطار شهری در اختیار ما نیست اما به سهم خود تاکید می کنیم، هر زمان قطار شهری ایستگاه را تحویل داد ما 6 الی 7 ماه بعد از آن کار عرصه میدان را تکمیل خواهیم کرد.
هویت میدان نیازمند به کارگیری المان های ارزشمند
وی در مورد نگرانی برخی دوستداران هویت مشهد نسبت به دریافت نام شهدا از این میدان و به کارگیری نمادهای ایرانی و اسلامی در عرصه میدان گفت: طرح به لحاظ سازه کامل شده اما پوسته آن هنوز باقی مانده است.
برجسته نژاد با تاکید بر استمرار هویت و تناسب نام میدان با فضای مورد بهره برداری افزود: ما باید آیات قرآن و احادیث را در متن میدان بگنجانیم. همچنین سرگذشت شهدا و مفاهیم پر مغز بزرگان ادب خراسان همچون فردوسی، عطار و خیام نیز ظرفیت های دیگری است که ما را در غنی سازی فرهنگ میدان یاری می کند.
وی با اشاره به اینکه اطراف میدان نقش جهان کسی نمی تواند پوستر یا بنر تبلیغاتی نصب کند گفت: ما نباید فرصت را از دست بدهیم چراکه پوسته میدان جایی برای خلق آثار ماندگار است.
وی با اشاره به اینکه مشهد قرار است در سال 2017 پایتخت معنوی جهان اسلام شود افزود: با توجه به نام این میدان و کارکرد های فرهنگی، اجتماعی آن استفاده از المان ها و کتیبه ها یکی از ضروریات است که با برگزاری مسابقه ای در سطح همه کشورهای اسلامی در دستور کار قرار گرفته است.
برجسته نژاد با اشاره به اینکه میدان شهدا بین دو ساختمان حکومتی قرار دارد و به همین دلیل باید عرصه ای پر وزن داشته باشد اضافه کرد: ما مبانی نظری را به مسابقه وارد کرده ایم البته طراحان باید در نظر داشته باشند که کارکرد این میدان عمومی است و مفاهیم اجتماعی، مدنی و اقصادی نباید فضا را سنگین کند. بنابراین تلفیق چنین مفاهیمی بسیار حائز اهمیت است.
وی این مسابقه بزرگ را شامل سه محور معنا، فرم و عملکرد خواند و خاطرنشان کرد: هر کدام از این محورها شامل شرایطی است که در آینده اعلام می شود. هیئت داوران نیز از اعضای شورای شهر، کارشناسان معماری، شهرسازی و متخصصان هنرهای تجسمی تشکیل می شوند که فراخوان آن بزودی منتشر خواهد شد.